Παπαιωάννου Α. Γιάννης – 24 Πρελούδια Για Πιάνο

Σχετικά με το έργο
Τα 24 Πρελούδια για πιάνο του Γιάννη Α. Παπαϊωάννου είναι από τα πιο αντιπροσωπευτικά έργα των «τάσεων προς ιμπρεσιονισμό» του συνθέτη, οι οποίες, σύμφωνα με τον ίδιο, χαρακτηρίζουν την πρώτη δημιουργική του παραγωγή. Πιο συγκεκριμένα, η επιρροή του Claude Debussy είναι φανερή τόσο στην ομοιότητα μερικών τίτλων με αυτούς των Πρελουδίων του Γάλλου συνθέτη, αλλά και στην τοποθέτηση των τίτλων στο τέλος του κάθε πρελουδίου και μάλιστα σε παρένθεση. Το τελευταίο στοιχείο, το οποίο έχει ακολουθηθεί στην εμφάνιση της παρούσας έκδοσης, υποδηλώνει την πλατύτερη επιρροή της αισθητικής του συμβολισμού στον Παπαϊωάννου αυτή την περίοδο. Η παρουσία της παρένθεσης υποδηλώνει ότι αυτή περιέχει μόνο μία πιθανή πρόταση εξωμουσικού θέματος. Με άλλα λόγια, η σκιαγράφηση εντυπώσεων παίζει πιο σημαντικό ρόλο από την περιγραφή μίας συγκεκριμένης θεματικής. Χαρακτηριστικό είναι το γεγονός ότι στο χειρόγραφο του Πρελουδίου IV της παρούσας έκδοσης ο τίτλος «Χορός» φαίνεται να είναι η δεύτερη σκέψη για τον τίτλο, η πρώτη ήταν «Ήλιος στον κάμπο» και οι δύο τίτλοι δίνουν μία θαυμάσια πιθανή εικόνα.

Η σύνθεση των 12 πρώτων Πρελουδίων που γράφτηκαν ολοκληρώθηκε μόλις σε 19 μέρες, από τις 28 Ιανουαρίου μέχρι τις 15 Φεβρουαρίου του 1938 -η σειρά που έχει ακολουθηθεί στην παρούσα έκδοση προέρχεται από ύστερες σκέψεις του συνθέτη. Γενικότερα, το πρώτο τέταρτο του 1938 χαρακτηρίζεται από πυρετώδη συνθετική δραστηριότητα του Παπαϊωάννου. Το πιθανό κίνητρο για τη δραστηριότητα αυτή ήταν η πρώτη συναυλία με έργα αποκλειστικά Παπαϊωάννου, η οποία δόθηκε στην Αίθουσα του Ωδείου Αθηνών στις 9 Απριλίου 1938. Τα Πρελούδια εκτελέστηκαν από τον ίδιο το συνθέτη στο πιάνο, όπως και όλα τα υπόλοιπα έργα της συναυλίας που περιελάμβαναν πιάνο. Εξάλλου, ο Παπαϊωάννου είχε δώσει τις διπλωματικές του εξετάσεις για πιάνο τον Ιούνιο του 1934, ενώ αρκετή από την υπόλοιπη παραγωγή των πρώτων χρόνων της συνθετικής του καριέρας είναι για το συγκεκριμένο όργανο. Καρπός αυτής της ενασχόλησης ήταν και τα υπόλοιπα 12 Πρελούδια για πιάνο της παρούσας έκδοσης, τα οποία γράφτηκαν το 1939. Σύμφωνα με την έρευνα του υπογράφοντα στο Αρχείο Παπαϊωάννου των Ιστορικών Αρχείων του Μουσείου Μπενάκη όπου φυλάσσονται τα Πρελούδια μαζί με το σύνολο του έργου του συνθέτη, δεν προέκυψε ότι κατά τη διάρκεια της ζωής του είχαν εκτελεστεί τα 24 Πρελούδια δημόσια ως ένα ενιαίο σύνολο. Η πρώτη εκτέλεση του έργου δόθηκε από τον Σπύρο Τσελέντη στις 24 Νοεμβρίου 1999 στην εκκλησία του Αγίου Φραγκίσκου στην Κέρκυρα.

Η πιανιστική γραφή των 24 Πρελουδίων μπορεί να χαρακτηριστεί «ιμπρεσσιονιστική» λόγω της εξερεύνησης του ηχοχρώματος: οι επαναλαμβανόμενοι αρπισμοί σε μεγάλη έκταση, συχνά από συγχορδίες μη λειτουργικές στο τονικό σύστημα, αλλά και η κίνηση παράλληλων συγχορδιών είναι χαρακτηριστικές της ηχοχρωματικής λειτουργίας της αρμονίας. Όσον αφορά τη μουσική δομή, αυτή δημιουργείται από την αλληλεπίδραση στοιχείων της πεντατονικής κλίμακας και της κλίμακας ολόκληρων τόνων με τα στοιχεία της τονικότητας. Είναι η ιδιαιτερότητα της αλληλεπίδρασης αυτής που καθιστά τα συγκεκριμένα Πρελούδια ιδιαίτερα ενδιαφέροντα μεταξύ των έργων για πιάνο με ιμπρεσσιονιστική γραφή από επιγόνους του Debussy. Εξάλλου, για την πληρέστερη μελλοντική αποτίμηση της αισθητικής αυτής κατεύθυνσης στα πλαίσια του ελληνικού μουσικού περιβάλλοντος αξίζει να αναφερθεί ότι η αλληλεπίδραση των στοιχείων που αναφέρθηκαν διαφορίζει πλήρως τα Πρελούδια του Παπαϊωάννου από αυτά του Μανώλη Καλομοίρη που γράφτηκαν το 1939 και είναι αντιπροσωπευτικά των ιδεών της λεγόμενης Ελληνικής Εθνικής Σχολής Μουσικής που επικρατούσαν την περίοδο αυτή στην Ελλάδα.